Hayber’in Fethi (7 H / 628)

Hayber’in Fethi, Hz Muhammed (sav)’in komutasında gerçekleşen ve İslam tarihinin önemli kuşatma harekâtlarından biri olan askeri seferdir. Hayber, Medine’nin kuzeyinde güçlü kalelerle tahkim edilmiş, ekonomik olarak zengin bir yerleşim bölgesiydi. Ehl-i sünnet siyer ve tarih kaynaklarında bu fetih; kalelerin sırayla kuşatılması, şiddetli çarpışmalar ve dikkat çekici hadiselerle anlatılır. Fetih, açık meydan savaşı şeklinde değil, kalelerin birer birer ele geçirilmesiyle tamamlanmıştır.

Seferin Başlangıcı

Hudeybiye Antlaşması’nın ardından kuzey hattına yönelen Hz Muhammed (sav), Hayber üzerine yürüdü. Ordu sabah vakti Hayber yakınlarına ulaştı. Kaynaklarda, halkın sabah erkenden tarlalarına çıktığı ve karşılarında İslam ordusunu görünce geri çekildikleri aktarılır. Kuşatma düzeni kuruldu ve kaleler hedef alındı.

Hayber, birbirini destekleyen savunma kalelerinden oluşuyordu. Bu nedenle doğrudan tek bir saldırı yerine aşamalı ilerleme tercih edildi. İlk olarak Nâim Kalesi kuşatıldı ve çarpışmalar başladı.

Şiddetli Çatışmalar ve Kalelerin Düşüşü

İlk kalelerin düşmesinin ardından direniş daha güçlü kalelere çekildi. Sa‘b Kalesi uzun süre dayanmıştır. Kuşatma sırasında sancağın önce Ebû Bekir (r.a.)’a, ardından Ömer (r.a.)’a verildiği; ancak kalenin fethedilemediği rivayet edilir. Bunun üzerine Hz Muhammed (sav), sancağı “Allah ve Resûlü’nü seven, Allah ve Resûlü tarafından sevilen” bir kimseye vereceğini buyurmuş ve ertesi gün sancağı Ali (r.a.)’a teslim etmiştir.

Ali (r.a.) kaleye doğru ilerlemiş ve şiddetli çarpışmalar yaşanmıştır. Savunmanın önde gelen savaşçısı Merhab ile karşılaşmış, yapılan mücadelede Merhab öldürülmüştür. Bu olay savunma tarafında büyük moral kaybına sebep olmuştur.

Ehl-i sünnet kaynaklarında yer alan rivayete göre Ali (r.a.) çatışma sırasında bir kale kapısını yerinden sökerek kalkan olarak kullanmıştır. Bu olay siyer kitaplarında Hayber’in en dikkat çekici hadiselerinden biri olarak nakledilir.

Kuşatmanın Devamı ve Son Kaleler

Kuşatma yaklaşık bir ay sürmüştür. Nizar, Şık ve Ketîbe bölgesindeki kaleler sırayla düşmüştür. Her kalenin düşmesi savunma alanını daraltmış ve direnişi zayıflatmıştır. Son kalelerin de teslim olmasıyla Hayber tamamen kontrol altına alınmıştır.

Kayıplar

Ehl-i sünnet kaynaklarında Müslümanların verdiği şehit sayısı yaklaşık 15–20 arasında aktarılır.

Karşı tarafın kaybı ise 90’dan fazla olarak nakledilir. Farklı rivayetlerde sayı değişiklik gösterebilir.

Zehirli Yemek Hadisesi

Fetih sonrasında meydana gelen dikkat çekici bir olay da zehirli yemek girişimidir. Hayberli bir kadın tarafından hazırlanan ve zehir katıldığı rivayet edilen koyun eti Hz Muhammed (sav)’e ikram edilmiştir. Rivayetlere göre Resûlullah (sav) lokmayı çiğnemiş ancak yutmadan zehri fark etmiştir. Bu hadise siyer kaynaklarında ayrıntılı biçimde yer alır.

Fetih Sonrası Uygulama

Hayber halkı tamamen sürülmemiştir. Topraklarında çalışmaya devam etmeleri ve elde edilen ürünün belirli bir kısmını vermeleri şartıyla anlaşma yapılmıştır. Bu uygulama klasik fıkıh ve siyer kaynaklarında zikredilmiştir.