Hudeybiye Antlaşması (6 H / 628)

Hudeybiye Antlaşması, Hz Muhammed (sav) ile Mekke müşrikleri arasında 6 Hicri yılında yapılan ve on yıl süreli barış maddelerini içeren anlaşmadır. Ehl-i sünnet siyer ve hadis kaynaklarında bu olay, zahiren ağır şartlar içerse de önemli sonuçlar doğuran bir dönüm noktası olarak aktarılır. Antlaşma, savaş değil diplomatik bir gelişmedir; ancak sonraki fetihlerin önünü açması bakımından İslam tarihinde merkezi bir yere sahiptir.

Umre Niyetiyle Yola Çıkış

Hz Muhammed (sav), 6 Hicri yılında umre yapmak niyetiyle Medine’den yola çıktı. Yanında yaklaşık 1.400 sahabe bulunuyordu. Silah olarak sadece yolcu kılıcı taşınıyordu. Mekke’ye savaşmak için değil, umre yapmak için gidildiği açık şekilde ortaya kondu.

Kureyş müşrikleri Müslümanların Mekke’ye girmesini engellemek için hazırlık yaptı. Bunun üzerine Resûlullah (sav) Hudeybiye denilen bölgede konakladı. Görüşmeler burada başladı.

Elçilerin Gidiş Gelişi

Taraflar arasında elçiler gidip geldi. Bu süreçte Osman (r.a.) Mekke’ye gönderildi. Osman (r.a.)’ın öldürüldüğü yönünde bir söylenti yayıldı. Bunun üzerine sahabeler Hz Muhammed (sav)’e bağlılıklarını bildiren Biatü’r-Rıdvan’ı gerçekleştirdi. Bu biat, Kur’an-ı Kerim’de Fetih Suresi’nde zikredilir.

Daha sonra Osman (r.a.)’ın öldürülmediği anlaşıldı ve müzakereler devam etti.

Antlaşma Maddeleri

Antlaşma maddeleri arasında şunlar yer aldı:

• Taraflar arasında on yıl savaş olmayacak.

• Müslümanlar o yıl Mekke’ye girmeyecek, ertesi yıl üç günlüğüne umre yapabilecek.

• Mekke’den Medine’ye izinsiz gelenler geri verilecek; Medine’den Mekke’ye gidenler iade edilmeyecek.

• Arap kabileleri iki taraftan birine serbestçe katılabilecek.

Maddeler yazılırken “Bismillahirrahmanirrahim” yerine müşriklerin talebiyle “Bismike Allahümme” yazılması ve “Muhammed Resûlullah” ifadesinin yerine “Muhammed b. Abdullah” yazılması istenmiş; bu durum bazı sahabeler üzerinde ağır bir etki oluşturmuştur. Ömer (r.a.) bu hususta sorular sormuş, ancak Resûlullah (sav) anlaşmayı kabul etmiştir.

Kurban ve Dönüş

Anlaşma imzalandıktan sonra Müslümanlar kurbanlarını kestiler ve ihramdan çıktılar. Ardından Medine’ye döndüler. Sahabeler başlangıçta üzüntü yaşamış, ancak Fetih Suresi’nin inmesiyle bu anlaşmanın “açık bir fetih” olduğu bildirilmiştir.

Sonuçları

Hudeybiye Antlaşması ile Mekke ile savaş hali sona ermiş, güvenli ortam oluşmuştur. Bu süreçte İslam’a girişler artmıştır. Antlaşma maddelerinin ihlali ilerleyen dönemde Mekke’nin Fethi’ne zemin hazırlamıştır.